Ngày càng nhiều doanh nghiệp lựa chọn triển khai phần mềm tích hợp AI để tối ưu vận hành, tự động hóa quy trình và nâng cao trải nghiệm khách hàng của mình. Tuy nhiên, không ít dự án AI đã phát sinh tranh chấp giữa bên thuê triển khai và nhà cung cấp trong quá trình thực hiện. Nguyên nhân thường đến từ hợp đồng thiếu điều khoản kỹ thuật cụ thể hoặc chưa phân định rõ trách nhiệm khi kết quả AI không như kỳ vọng ban đầu.
Vì sao hợp đồng phần mềm tích hợp AI dễ phát sinh tranh chấp?
Khác với phần mềm thông thường, phần mềm tích hợp AI thường hoạt động dựa trên dữ liệu đầu vào, mô hình xử lý và kết quả tự động mang tính xác suất, không phải một công thức cố định và bất biến. Điều này có nghĩa là cùng một đầu vào, hệ thống AI vẫn có thể cho ra kết quả khác nhau trong các điều kiện vận hành khác nhau, khiến việc đánh giá đúng sai trở nên phức tạp hơn.
Đặc điểm này tạo ra một vùng xám khá rõ về trách nhiệm giữa các bên liên quan. Khi AI phân loại sai, dự báo lệch hoặc đưa ra gợi ý không phù hợp với thực tế, doanh nghiệp cần xác định lỗi thực sự đến từ đâu trước khi quy trách nhiệm. Lỗi có thể xuất phát từ chính dữ liệu đầu vào, từ mô hình của nhà cung cấp, hoặc từ cách tích hợp vào hệ thống hiện có của doanh nghiệp, mỗi nguyên nhân lại kéo theo trách nhiệm khác nhau.
Doanh nghiệp nên tránh các cam kết chung chung trong hợp đồng như tự động hóa toàn bộ quy trình hoặc tăng hiệu quả ngay lập tức nếu chưa có tiêu chí nghiệm thu cụ thể đi kèm. Những cụm từ mơ hồ như vậy rất dễ trở thành căn cứ tranh chấp về sau, khi kết quả thực tế không đạt được kỳ vọng như lời quảng cáo ban đầu của nhà cung cấp.
Những điều khoản pháp lý cần có khi triển khai phần mềm tích hợp AI
Một hợp đồng triển khai AI đầy đủ nên bao gồm nhiều nhóm điều khoản quan trọng, không chỉ dừng ở phạm vi công việc và giá cả như hợp đồng phần mềm thông thường.
Trước tiên là quyền sở hữu và sử dụng dữ liệu, cần quy định rõ dữ liệu thuộc về ai, bên nào được dùng dữ liệu để huấn luyện hoặc cải tiến mô hình AI, trong phạm vi nào và trong bao lâu. Đây là điều khoản dễ bị bỏ qua nhưng lại rất quan trọng về lâu dài. Kế đến là nghĩa vụ bảo mật, yêu cầu nhà cung cấp cam kết tiêu chuẩn bảo mật cụ thể, nhất là khi AI xử lý dữ liệu khách hàng hoặc thông tin kinh doanh nhạy cảm của doanh nghiệp.
Điều khoản về sai lệch kết quả AI cũng cần được quy định rõ, bao gồm mức sai số có thể chấp nhận được, quy trình kiểm tra thủ công song song và cơ chế xử lý khi phần mềm gây ra thiệt hại thực tế. Bên cạnh đó, giới hạn trách nhiệm cần phân định rõ trách nhiệm bồi thường trong từng tình huống cụ thể, gồm lỗi phần mềm, dữ liệu đầu vào sai hoặc người dùng vận hành không đúng hướng dẫn đã cung cấp.
Tiêu chí nghiệm thu cũng nên được thống nhất theo chức năng cụ thể, tốc độ phản hồi, độ chính xác dự kiến và khả năng tích hợp với hệ thống hiện có của doanh nghiệp, không nên chỉ nói chung chung. Cuối cùng, điều khoản bảo trì và chấm dứt hợp đồng cần nêu rõ cam kết hỗ trợ sau bàn giao, thời hạn bảo trì cụ thể, điều kiện nâng cấp và quyền chấm dứt hợp đồng nếu hệ thống không đạt tiêu chí đã thỏa thuận từ đầu.
Bạn có thể tham khảo thêm mona.media chính thức để hiểu cách các nhà cung cấp công nghệ định nghĩa phạm vi giải pháp AI của họ. Thông tin này có thể giúp doanh nghiệp có cơ sở rõ ràng hơn khi bước vào đàm phán hợp đồng với đối tác.
Lưu ý khi chọn nhà cung cấp và tài liệu triển khai
Trước khi ký hợp đồng chính thức, doanh nghiệp nên yêu cầu nhà cung cấp gửi đầy đủ hồ sơ kỹ thuật liên quan đến giải pháp đề xuất. Hồ sơ này nên bao gồm mô tả luồng dữ liệu cụ thể, chính sách bảo mật rõ ràng và cam kết hỗ trợ sau bàn giao. Đây là cơ sở quan trọng để đánh giá năng lực thực tế của nhà cung cấp, đồng thời tài liệu này cũng có giá trị tham khảo nếu chẳng may phát sinh tranh chấp sau này.
Với các dự án website hoặc hệ thống bán hàng cần AI hỗ trợ tương tác khách hàng, doanh nghiệp có thể tham khảo các mô hình thiết kế website tích hợp AI để hình dung rõ hơn phạm vi công việc thực tế. Việc hình dung rõ phạm vi giải pháp giúp doanh nghiệp đưa yêu cầu vào hợp đồng cụ thể hơn, tránh mơ hồ. Doanh nghiệp cũng sẽ biết cần đặt câu hỏi nào trong quá trình đàm phán với nhà cung cấp.
Hợp đồng nên kèm theo phụ lục chi tiết về tiến độ triển khai theo từng giai đoạn, có mốc nghiệm thu rõ ràng cho mỗi giai đoạn cụ thể. Phụ lục cũng nên nêu rõ chi phí phát sinh ngoài phạm vi ban đầu và quy trình xử lý khi có thay đổi yêu cầu giữa chừng. Ngoài ra, cần có cam kết bảo trì, nâng cấp hệ thống sau khi bàn giao chính thức, cùng với quyền chấm dứt hợp đồng nếu hệ thống không đạt tiêu chí đã thỏa thuận trong thời hạn kiểm thử hoặc thời hạn khắc phục lỗi đã định trước.
Kết luận
Phần mềm tích hợp AI có thể mang lại lợi thế vận hành khá rõ rệt cho doanh nghiệp trong nhiều lĩnh vực khác nhau. Tuy vậy, công nghệ này cũng tạo thêm không ít rủi ro về dữ liệu, trách nhiệm và nghiệm thu sản phẩm mà doanh nghiệp cần lường trước. Nhiều hợp đồng phần mềm thông thường trước đây chưa được thiết kế để xử lý đầy đủ các rủi ro đặc thù này của AI.
Một hợp đồng chặt chẽ, có tiêu chí kỹ thuật rõ ràng và phân bổ trách nhiệm hợp lý giữa các bên sẽ giúp doanh nghiệp hạn chế đáng kể tranh chấp khi triển khai AI vào thực tế. Đầu tư thời gian cho giai đoạn soạn thảo hợp đồng ngay từ đầu thường ít tốn kém hơn nhiều so với chi phí giải quyết tranh chấp phát sinh về sau.
